 | |
| | |
دوی دەمیدا روژئاڤا زورا نەرەحەت بووی ب شێوەیەكی گشتی لسەر هندێ كو (مەترسییا شیوعیان) و پاڵدانا روسێ بولایێت ئاڤێت گەرم |
 |
م. رةشيد سةفتى
دوی دەمیدا روژئاڤا زورا نەرەحەت بووی ب شێوەیەكی گشتی لسەر هندێ كو (مەترسییا شیوعیان) و پاڵدانا روسێ بولایێت ئاڤێت گەرم ب تایبەتی پشتی كو ڕنگە ڕنگا تۆپێت شەرێ جیهانیێ دووێ بدویماهیك هاتی و نەفتا روژهەلاتا ناڤین بوویە ئێك ژگرنگترین كارێت روژئاڤایێ داكو بشێت بوارێت پیشەسازی یێت خو پێ راستبكەتەڤە كو نەفت ئێك بوویە ژ شادەمارێت ئەڤان پیشەسازیان و دێ شێت بێژیت بێ نەقتێ بەرنامەیێ دووبارە بنیات نانەڤا ئەوروپایێ نەدبوون ژ بەرهندێ سەروكێ ئەمریكی (هاری ترومان) گەڤە ل ستالینی كرن كو هێزێت خۆ ژ ئیرانێ ڤەكێشن و ئەڤە بوی رووسێ زێیەتر بەرێ خۆدا هەردوو ولاتێت یونان و توركیا و دیسان ئەمریكا كەفتە خۆدا كو هاریكاریاڤان هەردوو وەلاتان بكەن ئەڤە بووی كو ئەمریكا و بڤێ چەندێ پرۆژەیێ (ترومان) ژ دایك بووی كو ئارمانجا وێ ئەوبووی كو دەرگەهێ روژهەلاتا ناڤین لسەر رووسێ پێڤە دەت و قەپات كەت و بۆڤێ چەندی َ هیزەكا دەریایی هاتە دامەزراندن ل سەر دەریایا ناڤەراست هات خوجهكرن و فڕۆكەیێت ئەمریكی هاتنە دامەزراندن ل بنكەیێت سەربازی ل لیبیا و سعودیە و توركیا . لدەمێ چێكرنا كۆمپانیا نەفتێ یا (ئەنكلو-ئیران)ل لایێ مصدق ل سالا 1951دا و هەستا خەلكی دژی روژئاڤایی و ئەگەرا زڤرینا حزبا (تودە) بۆ سەر دەسەلاتێ و كو بڤێ چەندێ ئیران دكەڤیتە بن داگیركاریا روسی ژ بەرهندێ دەزگەهێ (cia) و دەزگەهێت دیكەێیت موخابراتا روژئاڤایێ و بهاریكاریا ژەنەڕاڵ زاهیدی رابوون ب ژناڤبرنا مصدق ڤەزڤراندنا شای بۆ سەركوچكا پاشایەتیێ و بڤێ چەندێ ئیرانێش هاتەڤە ناڤ چارچوڤێ دەولەتێت سەر ب روژئاڤایێ و هاڤپەیمانیا (بەغدا) هاتەكرن ل نڤێبەرا تركیا،عێراق،ایران،پاكستان دگەل بەریتانیا پشتی هاتەناسین ب هەڤپەیمانیا (سنتوcento) و ئارمانجاوێ نەهێلانا هاتنا رووسی بۆناڤ ئاڤا كەنداڤێ . ل راستیدا ئەڤان هەڤپەیمانیان كارەكێ نەرینی كرە سەر بزاڤا رزگاریخوازا كوردی و ب جورەكی كو دژی وێ هاتنە كرن چونكی هەروەكی كو د ئەرشیفی َ بریتانیادا هاتی و رێزدار پارسون ئیماژە پێ كری وەكو ئەڤان جۆرە هەڤپەیمانیان جارەكا دی متمانە وسیقە داڤ ئەڤان دەولەتان و دیسان ئەڤ دەولەتە ناهێلت بزاڤارزگاریخوازا كوردی بزاڤان بكەن دناڤ سنوورێت واندا و ل سالا1956دا سەروك (جمال عبدالناصر) هەستا ب خۆماڵی كرنا كەناڵا سویس و بەرهەڵستیا دوژمنایەتیا سێیەكی یا فەرەنسا و بریتانیا و ئیسرائیلێ كر كو ئەڤێ چەندێش دیسان كار لسەر نەتەوەێ كورد كركو د رشت و مجد بن ل سەر بزاڤا رزگاریخواز یا میللەتێ خۆ، ل راستیدا لڤی دەمیدا ل عیراقێ سێ بال هەبووین بۆ بدەستڤەئینانا دەسەلاتا عیراقێ و هەرفاندنا دەسەلاتا شاهانە كو ئەڤە بووین .
1-باڵی شیوعی
2-قەومی
3-كوردی
دیسان چینەكادیش هەبوین كو هەمی ئەفسەرێت نیشتیمانی بووین ل ناف سۆپایێ عیراقێ دا كو هەست . ب هندێ دكر كو خەلكێ عیراقێ دنالینیت ل بن دەستێ ستەما رژێما شاهانە و چینا سیاسی كول دەرفەتەكێ دگەریان داكو ئەڤێ رژێما شاهانە هەرفینن و دڤێ دەمیدا جوتیارێت كوردستانێ د نەخوشترین بوارێ ژیانێ دا دژین كو ژیانەكا كوێلایەتی و ل بن دەستێ دەرەبەگ و ئاغایاندا بووی كو ج جه نەبوین ژ بۆی بچن كو جوتیاران دەنگێ ناروزایێ ل دژی ئیستعمار و دەرەبەكایەتیێ بلند دكرن ل راستیشدا دڤێ دەمیدا حزبا شوعیا عێراقێ و كوردستانێ و بتایبەت دەڤەرا بارزان ل مێرگەسۆرێ – دناڤ ڤان چوار سالێت دوایێ یێت حوكمێ شاهانە ل عیراقێ (نوری سعید) سەروك وەزیران بووی و هیچ پویتە ب بوارێ نەخوشێ گەلێ عیراقێ نەدكر و بەلكو هەستا ب گرتن و ئێشاندنا گەلێ عیراقێ ژوان ئەندام و هەوادارێت و شیوعیان و ناسریان و قەومی یان وئەو بووی كو ل 26-4-1947شێخێ بارزان هاتبیە گرتن دگەل چەندین ئەندامێت مالباتا بارزان ئێدی كەرب وكینا هەمی چین و توێژیت گەلێ عێراقێ ب گشتی هەستا دژی رژێما پادشایەتی و(نوری سعیدی) و هەر دڤێ دەمیدا بووی كو دوو پەرتووك هاتیە چێكرن ل سەر بارزان ئەویش پەرتوكا ماسات (بارزان – ئیماراتا بهدینا ) كو ریزدار سدیق دملوجی چێكر و هەروەها پەرتوكا (بارزان المصلومە) یا معروف جیاووك كو ئەڤان هەردوو پەرتووكان گەلەك كاریگەریا خۆ هەبوو كو چەند رووناهیەك بكەڤیتە سەر ژیانا بارزان و بارزایەتیان و هەردوو دانەران هەڤسۆز بوون دگەل بارزان و بزاڤا وێ و هەر لڤێ چارچوڤێ دا رووناهی دكەڤیتە سەر وێ زوڵم و ستەما كو بارزانیان دیتی لسەر دەمێت دەسەلاتا توركی وئیگلیزی دا كو ئەڤە بوویە جهێ قەدر و قیمەتێ ل نك خەلكێ كورد و عەرەبێت عێراقێ . ب كورتی میللەت كەلەك پەریشان و بێ مال ما، لەوماهەستا ب جێبجێ كرنا خو پیشاندانان دژی دەسەلاتا شاهانە ئەو بووی كو ل سپێدەیا رۆژا 14-تموز-1958 دا كومەكا عەسكەران لبن ناڤێ (الصباتو الاخوار) واتە ( ئەفسەرێت ئازاد) ب سەروكایەتیا ( عبدالكریم قاسم) هەستان ب ژناڤبرنا دەسەلات شاهانە و پشتی كو هاتیە راگەهاندن رادیویا بەغدا هەمی خەلك كەیف خوش بوون بڤێ چەندێ . بابەت بارزانیان ئەڤ گورانكاریە خالەكا زورا گرنگ بووی چونكی (شیخی بارزان) ل گرتیگەهێ هاتەبەردان و بارزانی یێت كو ئاوارەی رووسیا ببوین زڤرینەوڤە ئەڤە بووی ل رۆژا 21-7-1958 (شێخ ئەحمەد)ێ بارزانی ل گرتیگەهێ هاتەبەردان واتە پێش نێزیكی دوازدە سالان كو چەندین شاندێت عەرەبی وكوردی یێت مللی چوونە سەردانا (شێخی بارزان ) بۆ هندێ داكو دلخوشیا خۆ دەرببرن بهاتنا دەرا وان ل گرتیخانێ .
دیسان حكومەتێ روخسەت دا كو (شێخ) هەمی ئەندامێت بنەمالا بارزان كو ئەویش هاتبونە دوویر ئێخستن یان گرتن كو ڤەگەرێن ژبۆ بارزان كو جەماوەرەكێ زور ل كەركوكێ و ل هەولێرێ هاتبونە پێشوازیێ و دیسان برایەتیا كوردا و عەرەبان جارەكادی سەرێ خو هەلداڤە و پشتگیری ل شورەشێ كر كو دەستورێ دەمكی كو ل 27-تموزێ دەرچو بووی دیسان جەخت لسەر هندێ دكر كول ماددەیا سێ دا دبێژیت عەرەب و كورد شریكن دڤێ وڵاتەی دا كو كوردان ئەڤ راگەهاندنا ب سەركەفتنەكا مەزن دانا پشتی چەندین كارێت هوڤانە بووی . لێ لدەمێ كو ( شێخێ بارزان ) گەهشتیەڤ بارزان ب گرینا كەیف خوشیێ پێشوازی لێكر و هەروەتوف ئەو بارزانیێت كو ئاڤا سارو شیرینیا كانیا لخۆ حەرام گری دیسان ئاڤا كانیا سارو زەلال ڤەخارەڤە و هەمی گوندێت دەڤەرا بارزان هاتبووینە خالی كرن ل روینیشتڤانان چونكە هەمی ب ژن و مێرڤە چوو بوونە پێشوازیا شێخێ خو كو پشتی دوازدە سالان دگرتیگەهێ دا یێ ب ساخلەمی و حكمەتەكا باش بووی دیسان گوندێ (بێدیال ) ییَ فەلان بخێرهاتنا (شیخێ بارزان) كر و لناف واندا هەردوو برایان (شمو و سورە) كوهەردوو عەشقی ببونە چیایێ شیرینێ ب ئەگەرا وێ توپا كو چێكری ل شوڕیشا سالا 1945 دا و یا ژ هەمیا گرنگ تر رەوشت و قیمەتا تەریقەیا بارزان نویژەن بوویەڤە .
 |
 |
 |
 |
